Lexicon van de oudheid he
Zie ook: Joden.
In het Oude Testament de benaming voor de Israëlieten. Als "Hebreeër" is afgeleid van Abrahams voorvader "Heber", dan omvat het begrip ook de Edomieten en Moabieten. Soms wordt de naam verklaard als afleiding van het Hebreeuwse woord "eber" wat overkant betekent, wat dan zoveel wil zeggen als "afkomstig van de andere zijde van de Eufraat of de Jordaan". Misschien mogen de Hebreeërs geïdentificeerd worden met de Aperioe, die in de 13e eeuw v.C. naar Egypte kwamen, dus in een tijd dat de Joodse stammen reeds uit dat land vertrokken waren. Ook is twijdelachtig of de Hebreeërs in verband gebracht kunnen worden met de Chabiroe, die in de Amarnabrieven worden aangeduid als rovers. Van de Hebreeërs kennen we vooral het "Hebreeërevangelie", één der oudste en meest gebruikte apocriefe evangelieën. De Hebreeuwse taal behoort tot de Kanaänitische groep der Semitische talen. Het Oud-Hebreeuws ontstond toen de Israëlitische stammen na de vestiging in Egypte (14e - 13e eeuw v.C.) de taal der Kanaänieten overnamen en deze vermengden met de Aramese elementen van hun taal. Sedert de 5e eeuw werd het Hebreeuws verdrongen door het Aramees, de officiële taal van het rijk der Achaimenieden. Ten tijde van het jaar 0, was het Hebreeuws bij het volk verdwenen. Het Hebreeuwse schrift bevat 23 letters (allemaal medeklinkers) die uit het Foenisisch zijn ontleend, later zijn daar klinkers aan toegevoegd. Het schrift wordt van rechts naar links gelezen.
De Hebreeuwse letterkunde kunnen we grofweg in 5 tijdvakken indelen:
-De Oud-Testamentische periode: vooral heldendichten zoals het "lied van Deborah (Richteren 5), het hooglied en psalmen. Behalve het leerdicht "job" is alle Hebreeuwse poëzie in het Oude Testament lyriek.
-De Talmoedische periode: Jezus Sirach (bijbelboek uit de 3e eeuw) en de "Tannaïtische geschriften".
-De Middeleeuwen: Staat sterk onder invloed van de Arabische poëzie. Uit dit tijdperk kennen we werken van o.a. de filosofen: Saädja, Maimonides, Juda Hallewi enz.
-De moderne literatuur: Deze laat men meestal beginnen bij M.Ch.Luzatto (1707-1747) op grond van de drie drama's die deze mysticus, ethicus en Talmoedist schreef. Verder kennen we het "Mozeslied" van de Duitser N.H. Wessely (1725-1805). Van Wessely en de Nederlander D.Franco Mendes kennen we het literair-wetenschappelijke tijdschrift Hameassef. Een andere grote naam was Jehuda Leib Gordon (1831-1895).
-De Zionistische literatuur: Vanaf ca.1873 met schrijvers zoals Bialik, Agon, Mosinsohn, Yishar en Sjamir.
In Homeros' Ilias een prins, de oudste zoon van koning Priamus en koningin Hecuba, echtgenoot van Andromache en vader van Astyanax. Een Trojaanse kampioen en grootste heros in de Trojaanse oorlog, gelijkwaardig aan Ajax, gedood door Achilles, met hulp van de god Hermes, wist Priamus Achilles te overreden hem toe te staan om Hector te begraven. Doodde zelf Protesilaus en werd door Ajax gewond. Toen hij met hulp van Apollo Patroclus doodde, betekende dat een keerpunt in de strijd, maar zijn lot werd vooraf al door Zeus over hem afgeroepen. Hij had een paard genaamd Lampos en twee vrienden: Misenus en Poludamas. Zijn halfbroer en wagenmenner heette Cebriones.
Nederlandse schilder, leerling van Jan van Scorel. Beïnvloed door het werk van Michelangelo. Maakte vooral altaarstukken en portretten, heeft eveneens schilderingen gemaakt van de 7 wereldwonderen.
Dochters van Helios, ook wel "zonnekinderen" genoemd. Volgens de ene bron waren er drie: Aegiale, Aegle, en Aetheria. Volgens een andere bron waren er vijf: Helia, Merope, Phoebe, Aetheria, en Dioxippe. Hun broer Phaeton, stierf nadat hij probeerde zijn vaders' strijdwagen te berijden; hij was onmachtig om de paarden in toom te houden en viel. De Heliades treurden 4 maanden lang en de goden veranderden hen in bomen en hun tranen in amber. Volgens sommige bronnen vielen hun tranen in de rivier Eridanos.
Griekse zonnegod, zoon van Hyperion en Thea. Vader van de Heliades. Volgens Homeros stijgt hij 's morgens uit de oost-oceaan ten hemel en daalt 's avonds in de west-oceaan neer. De god die alles ziet en hoort. Werd aangeroepen bij het afleggen van eden (mv. van eed). Helios werd vooral vereerd te Rhodos. Later werd hij vereenzelvigd met Foibos Apollo en stelde men hem voor op een gouden wagen met een vlammensnuivend vierspan (oostgevel van het Parthenon, op een in Troje gevonden metope uit de 1e eeuw v.C. en op de fries van het altaar te Pergamum). Zonder de paarden ziet men hem op reliëfs uit de cyclus van Mithra. In de Romeinse keizertijd kreeg zijn cultus een nieuwe betekenis, omdat hij als Sol Invictus geïdentificeerd werd met Mitera en Phaëton.
Het begrip Hellenisme werd geïntroduceerd door Johann G. Droysen (Duits historicus, 1808-1884, hoogleraar te Berlijn). Aanvankelijk werd hieronder verstaan het overbrengen van de Griekse beschavingselementen naar vreemd gebied, zonder dat de beschaving van daar in de Griekse beschaving integreerde, later werd onder Hellenisme vaak verstaan: de vermenging van de Griekse en Oosterse beschaving na Alexander de Grote. Meestal is Hellenisme een zuiver chronologische aanduiding voor de tijd na Alexander de Grote.
In de oudheid ook wel genoemd: Hellespontium Pelagus, Rectum Hellesponticum en Fretum Hellesponticum. Genoemd naar Helle (die daar verdronk), dochter van Athamas en Nephele, tweelingzus van Phrixus. Zij vluchtte met haar broer op een gouden ram door de lucht naar Colchis, om van haar stiefmoeder Ino, die haar onderdrukte, bevrijd te worden, maar viel in de zee. Volgens de mythologie lagen de steden Sestos en Abydos aan weerszijden van de Hellespont, in deze steden woonden (met het water daar dus tussenin) de twee gedoemde geliefden Hero en Leander. Volgens het verhaal zwom Hero 's nachts de Hellespont over om bij zijn geliefde te komen, maar verdronk, waarop ook Leander in het water sprong en omkwam. Herodotos vertelt dat in 482 v.C., Xerxes (de koning van Perzië en zoon van Darius), daar ter hoogte van Abydos, twee bruggen bouwde van Griekenland tot Perzië, om zijn leger van 5.000.000 man in staat te stellen te voet de oversteek te maken. Beide bruggen werden in een storm vernietigd, maar nadat de zee was gestraft met 300 zweepslagen en door een aantal brieven er in te hebben geworpen, konden andere architecten de bruggen wederom voltooien. Aanvullend op het straffen van de Hellespont, liet Xerxes eveneens de bruggenbouwers die verantwoordelijk waren voor de eerste (vernietigde) bruggen onthoofden.
Zie ook: Dardanellen, Sibille van de Hellespont.
Lengte van 7 stadia (1 stadium = 185 meter). Ook de naam van de dijk tussen het eiland pharos en Alexandrië, deze mat dus 1295 meter, wat bijna gelijk is aan 1 mijl.
Oude Griekse godin, afkomstig uit Argos, oorspronkelijk vereerd in de gedaante van een koe. Gehuwd met Zeus, was zij beschermster van het huwelijk. Moeder van Ares, Hefaistos en Hebe. Bekend om haar jaloezie in het huwelijk vanwege de vele "verbintenissen" van Zeus met andere vrouwelijke godheden zoals Demeter, Leto, Io, wat géén huwelijken waren. Hera verschijnt al zeer vroeg in de Griekse kunst, zeer bekend is de Hera-kop in de verzameling Ludovisi te Rome.
Grieks filosoof (pré-Sokratisch) uit Efese, 535-475 v.C. Bekend als de "obscure". Hij was het oneens met Thales, Anaximander en Pythagoras over de aard en oorsprong van de ultieme substantie en beweerde daarentegen dat alles is opgebouwd uit het klassieke element "vuur". Dit deed hem veronderstellen dat niets gelijk blijft maar voortdurend aan veranderingen onderhevig is. In zijn bekende aforisme: "Panta Rhei" zegt hij dan ook: "Alles beweegt, niets staat stil". Bekend van hem is eveneens de uitdrukking: "Geen mens kan ooit dezelfde rivier twee keer oversteken, want nóch die mens, nóch die rivier blijven gelijk". Verder veronderstelde hij dat alles het gevolg is van logica. Met zijn ideeën dat alles veranderlijk was, stond hij lijnrecht tegenover andere gevestigde filosofen, waaronder Parmenides, die juist geloofde dat alles fundamenteel statisch is. Er zijn alleen fragmenten van Heraclitus' werken teruggevonden; het lijkt dat hij in zijn stijl gebruikt maakte van "helderziende" aforismen om nadenken op basis van wetten en reden te stimuleren. Met deze wijze van uiting verkreeg hij het stempel "obscuur" te zijn.
Werd ook wel "vader der geschiedenis" genoemd (door Cicero) omdat hij als eerste trachtte de Perzische oorlogen niet alleen te beschrijven, maar ook te verklaren. Hij schreef als inleiding op zijn "Historiai" zelf: "Dit is het verslag van het onderzoek van Herodotos van Halikarnassus, opgesteld opdat de herinnering aan hetgeen geschied is niet in de loop der tijden verloren zal gaan en de grote en merkwaardige daden van de Grieken en oosterlingen, niet roemloos zullen blijven, met name de reden waarom zij in onderlinge strijd verwikkeld waren". Het was geschreven in negen boeken, daarom werd het ook wel Moesai (muzen) genoemd. Het behandelt vetes tussen Grieken en Barbaren (Perzen) van de allereerste oorsprong tot de inneming van Sestus in 479. Van zijn oosterse reizen kan gezegd worden dat hij juiste waarnemingen heeft weergegeven, t.a.v. het verre verleden is hij echter een beetje te lichtgelovig geweest en heeft de fantasierijke verhalen van priesters en gidsen te letterlijk opgevat.
Literatuur: W. Facke; Herodot als Historiker (1927), M. Polenz; Herodot (1937), K. Reinhardt; von Werken und Formen (1948), W. Mang; Herodot (1962).
Zie: Pythia.
Oorspronkelijk in Griekenland de vereerde stamvader van een geslacht wat zich vaak ontwikkelde tot een verering als plaatselijke godheid. Later gingen zij als halfgod over in het Griekse pantheon. De verering van de heroën was in Griekenland een machtige godsdienstige onderstroom die zich hardnekkig handhaafde naast de officiële godsdienst.
Stak in de nacht van de geboorte van Alexander de Grote (356 v.C.) de tempel van Artemis in brand om zijn naam te doen voortleven in de geschiedenis.
Zie Hittieten
Een literaire en poëtische stijlvorm, betaande uit 6 metrische voeten, zoals in de Ilias van Homeros. Het was het standaard metrum in de heldendichten/sages van zowel de Romeinen alsook de Grieken.
