Lexicon van de oudheid at
Perzisch koning. Zoon van Dareios. Bekend om zijn geloof in de godinnen Anahita en Mithra, waarvan uit zijn periode stèles zijn teruggevonden. Rebelleerde na de dood van zijn vader tegen zijn broer, die toen keizer van Perzië was. Versloeg hem bij Kunaksa, zijn broer werd gedood.
Grieks godin, van de oudste tijden af vereerd in het gehele Griekse cultuurgebied. Men vermoedt dat Athena van Kreta afkomstig is, daar zij een paleisgodin was en zodoende tevens patrones geworden is van de Mykeense vorsten. Haar naam is vooral verbonden met de stad Athene en Attika, waar zij als stadsgodin (polias) vereerd werd. Haar oudste tempel bevond zich op de Akropolis. Haar strijd met Poseidon (die samen met haar werd vereerd) om Attika was een wedijver in weldaden. Athena blijft overwinnares vanwege haar geschenk: de olijfboom. Later krijgt Athena ook een eigen tempel: het Parthenon. Volgens de legende was Athena geboren uit het hoofd van Zeus. Hesiodos kent Metis nog als moeder van Athena. Zeus verslindt Metis wanneer zij zwanger is en baart de dochter zelf. Ook in de stad en op het land riep men haar aan, hier als patrones van het handwerk (Ergané), daar als beschermster van de paarden (Hippia). Talrijk waren de feesten ter ere van Athena in Athene gevierd, de bekendste: de Panathenaeën, vonden jaarlijks plaats, religieuze plechtigheden wisselden af met atlethishe wedstrijden. Het hoogtepunt van dit feest vormde de processie, die zich naar de Akropolis begaf, om plechtig de peplos, het door Atheense meisjes geborduurd gewaad, aan de godin aan te bieden (afgebeeld op een fries van het Parthenon). Buiten Attika zijn de voornaamste plaatsen waar Athene vereerd wordt en een rol speelt in lokale sagen: Korinthe (Bellerofon), Argos (Diomedes, Perseus), Tegea, in Laconië, op Kreta, Rhodos en ook in Troje, waar Athena stadsgodin was en het Palladion (vandaar haar naam Pallas) één der eerste Griekse beeltenissen van haar was. Haar bijna kameraadschappelijke verhouding tot Odysseus, bekend uit de Odyssee van Homerus, wijst er op hoe sterk het koele, verstandelijke karakter in deze godin domineerde. Strijdbaar verschijnt zij in de strijd der goden met de giganten, hulpvaardig en beschermend in haar verhouding tot Herakles. Bekend was in de oudheid het geweldige bronzen beeld van "Athena Promachos" (= voorvechtster) van de hand van Fidias/Feidias, dat te Athene stond en ver uit zee zichtbaar was. Bij de Romeinen werd Athena gelijkgesteld met Minerva.
Hoofdstad van Griekenland en nomos Attika. 5 k.m. van de zee en de voorhaven Piraios. De tegenwoordige stadskern ligt aan de voet van de Akropolis en dateert uit de Turkse tijd met in het noorden en oosten klassicistische bouwwerken. Uit de klassieke oudheid zijn o.a. buiten de Akropolis bewaard gebleven: het Theseion (tempel van Hefaistos) bij de agora, het Olympeion (Zeustempel) en het Dionysostheater. Verder bevinden zich daar het Akropolismuseum, een universiteit en een technische hogeschool. Athene was reeds een nederzetting in het derde millenium v.C. en spoedig de hoofdstad van Attika, sedert ca. 1600 v.C. door koningen en vanaf de 7e eeuw v.C. door archonten bestuurd. De grootste expansie en culturele bloei vond plaats tijdens de Perzische oorlogen (500-479 v.C.). Overweldigd door Sparta (404 v.C.) kwam Athene tot verval. Athene werd in 86 v.C. door Sulla veroverd en verwoest, waarna het een Romeinse en later Byzantijnse provinciestad werd, die in 375 a.D. door Westgoten werd geplunderd. In 529 werd het filosofisch onderwijs in Athene opgeheven. Onder de kruisvaarders werd Athene een hertogdom (1225) en in 1456 werd Athene veroverd door de Turken waarna de stad in de volgende eeuwen door oorlogen schade leed, met name in 1687. In de Griekse vrijheidsoorlog werd Athene opnieuw zwaar getroffen, in 1830 weer door de Grieken heroverd. Vanaf 1834 is Athene de hoofdstad van Griekenland.
